90’larda çocuk olan benim gibi herkesin en büyük neşe kaynağı pazar akşamları Star TV’de yayınlanan Parliament Sinema Kuşağı’ydı.  Film başlamadan önce çıkan jenerik heyecandan kalp atışlarımızı hızlandırır, tüm ev ahalisini koltuklara kilitlerdi. Seyrettiğimiz her film, biz çocuklara hayal gücümüzü artıran ve farklı bir dünya görüşü sunan yeni pencereler açardı. Benim gibi, kuşkusuz birçok çocuğun da favori filmi Geleceğe Dönüş serisiydi. Marty ve Doktor Brown’ın maceraları bizlere de zamanda yolculuk hayalleri kurdurur ve sonraki günlerin arkadaşlar arası oyun konusu olurdu. Bu hayaller sadece çocuklar için de değil üstelik, 7’den 70’e herkesin aklından geçen ve “keşke” dediği bir hayaldi aslında. Ve elbette sadece 90’ların konusu da değildi zamanda yolculuk, daha öncesinde ve bugün bile kim zamanda yolculuk yapmayı hayal etmedi ki?

Düşünsenize, geçmişe dönüp neleri değiştirmeyi isterdiniz? Hayal kırıklıklarınızı belki de hiç yaşanmamış kılmayı ve en mutlu anlarınızı daha fazla içinize sindirerek yaşamayı denemez miydiniz? Ya da çok istediğiniz şeyler üzerine gelecekte neler olacağını şimdiden bilmeyi istemez miydiniz? Belki de başaramadığınızı gördüğünüz hayalleriniz için neleri eksik yaptığınızı değerlendirip, geleceğe yeniden yön vermeyi denerdiniz.

Bilim dünyası bugün teorik olarak geçmişe doğru zamanda yolculuk yapmanın mümkün olmadığını ancak uzay-zaman bükülmesi ile geleceğe yolculuk yapmanın olası olduğunda hemfikir. Elbette günümüz teknolojisi ve bilgi birikimi ile bizlerin böylesi muazzam bir gelişmeyi görmesi çok düşük bir ihtimal. Ancak, İşletme Bilimi’nin şuan fiziksel olarak mümkün olmayan zamanda yolculuk meselesini çok daha önceden beri şirketler için mümkün kıldığı söylenebilir. Yazının sonunda söyleyeceğimizi şimdiden söylemekte bir sakınca yok:

Stratejik planlama çalışmaları çok basit bir şekilde şirketin tüm zaman dilimlerini bir araya getirmeyi sağlayan önemli bir araçtır. Şirketler için (aslında bireysel kullanıma da gayet uygundur) sağlıklı bir stratejik planlama çalışması yapılırken şu üç sorunun cevabı verilir:

• Geçmişte şirketim neredeydi?
• Bugün şirketim hangi konumda?
• Yarın şirketimin nerede olmasını istiyorum?

Yukarıda yer alan soruların her birisinde ise detaylarına inilmesi gereken birçok alt başlık bulunur:

• Geçmiş Zaman Analizi
  • Geçmişte neleri yaptım, neleri yapamadım?
  • Hangi uygulamalar bize ne düzeyde zarar verdi?
  • Hangi uygulamalar bize ne düzeyde getiri sağladı?
• Şimdiki Zaman Analizi
  • Bugün neleri yapabiliyorum, neleri yapamıyorum?
  • Rakiplerime göre neredeyim?
  • Makro-ekonomik koşullara göre şirketimin performansı nasıl?
  • Müşterilerim şirketimi nasıl değerlendiriyor?
  • Çalışanlarım şirketimi nasıl değerlendiriyor?
• Gelecek Zaman Analizi
  • Gelecekte makro-ekonomik koşulların nasıl olması bekleniyor?
  • Kısa, orta ve uzun vadede şirketimin neleri başarmış olmasını istiyorum?
  • Her bir hedef için şirketimin hangi uygulamaları gerçekleştirmesi, hangi uygulamalardan kaçınması gerekiyor?

Basit düzeyde şirketimiz adına ortaya attığımız bu soruları cevaplamaya başladıkça geçmişten geleceğe doğru şirketin sağlıklı yapılanması için gerekli olan kurumsal iskelet ortaya çıkmaya başlar. Her bir soruya daha geniş perspektiften baktıkça ve şirketin iç-dış çevresinden sağlıklı veriler almaya başladıkça alınan kararlar da daha rasyonel olmaya başlar.

Özellikle stratejik planlama çalışmasına henüz yeni başlayan ve kurumsal yapısı gelişmekte olan şirketlerde bu soruların cevaplanması basit düzeyde ve sadece şirket hissedarlarının tekelinde yürütülebilir. Ancak, “Kurumsallaşmanın Temelleri” yazı dizimizin gelecek adımlarını uygulamaya başladıkça şirketin stratejik planlama yetkinliklerinin de artacağı öngörülebilir. Her halükarda değişmemesi gereken önemli konu ise stratejik planlama çalışmalarının mutlaka yazılı ve belgeler ile kayıt altına alınmış olarak yapılması gerekliliğidir. Hedefleri analiz edebilmek, gerektiğinde revize edebilmek ve hedeflere bağlı kalabilmek için stratejik planlama çalışmalarının yazılı olarak tarif edilmesi kaçınılmazdır.

Stratejik planlama çalışmalarının daha gelişmiş bir seviyeye çıkarılabilmesi için şirketin kurumsal yapısı içerisinde geliştirilmesi gereken noktalara ise kısaca şöyle değinebiliriz:

• Şirket içi yazılı hafızanın güçlendirilmesi
  • İşlem bazında verilerin tutulabilmesi ve veri havuzunun yaratılabilmesi
  • Raporlama sisteminin oluşturulması
• Şirket dışı bilgi toplama kanallarının güçlendirilmesi
  • Makro-ekonomik koşulların sürekli takibi ve analizi
  • Müşteri memnuniyeti ve geribildirimlerinin periyodik olarak ölçülmesi
  • Rakip ve pazar analizlerinin hem sahadan, hem de araştırma kuruluşları vasıtasıyla sürekli gerçekleştirilmesi
• Veriyi bilgiye dönüştürme ve karar alma mekanizmalarının güçlendirilmesi
  • Şirket içi-dışı toplanan verilerin (raporların) bilgiye (karar destek raporlarına) dönüşmesini ve analiz edilmesini sağlayacak yapı kurulması (şirket olanakları dahilinde ayrı bir departman kurulabilir, çalışan istihdam edilebilir yada şirket içerisinde mevcut kadrolar içerisinden yaratılabilir)
  • Hazırlanan bilgileri ve stratejik planları periyodik olarak gözden geçirecek ve karar alacak yapıların geliştirilmesi (yönetim/icra kurulu mekanizmasının geliştirilmesi)
• Stratejik planlama kültürünün şirketin tamamına yayılımının sağlanması
  • Şirket ile stratejik yapı arasında bağ kurulması yönünde uygulamalar başlatılması
  • Tüm çalışanların bulunduğu kademeye göre stratejik planlama konusunda gelişiminin sağlanması
  • Stratejik yapı ile şirketin operasyonel hedeflerinin bütünleştirilmesi
  • Hedeflerle yönetim anlayışının geliştirilmesi

Stratejik planlama çalışmalarına dair şirket yetkinlikleri geliştirilirken aceleci davranılmamalı ancak kararlılıkla ilerlenmelidir. Yukarıda bahsedilen güçlendirici yapıların şirket içerisine entegre edilmesi kolay olmamakla birlikte doğru adımların izlenmesi ile sağlanabilir. Stratejik planlama çalışmaları derinleştikçe şirketin geçmiş, bugün ve gelecek bağlarının daha da sağlamlaştığı ve şirketin geleceğe dönük attığı adımların daha tutarlı olduğu rahatlıkla görülebilir. Zamanda yolculuk için elimizdeki en güçlü aracımız şimdilik Stratejik Planlama’dır.

“Başlangıç: Kurumsallaşmanın Temelleri” yazısında da bahsettiğimiz üzere şirketlerin kurumsallaşma serüvenleri içerisinde Stratejik Planlama çalışmaları ilk adımı oluşturur ancak son adım değildir. Şirketin kurumsallaşma temellerinin yaşanabilecek depremlerde kolay etkilenmemesi ve stratejik planlama çalışmaları ile belirlenen hedeflere ulaşabilmeyi sağlamak için diğer adımlarla yola ara vermeden devam edilmelidir.